De Paradox van Keuzestress

Keuzes maken met Neurodiversiteit

Iedereen moet keuzes maken. Simpele en belangrijke beslissingen. Voor neurodivergenten—bijvoorbeeld mensen met ADD, ADHD, of austisme spectrum, maar ook hoogbegaafdheid —is keuzes maken vaak een bijzonder proces. Soms een mentale achtbaan, waarin elke optie eindeloos steeds opnieuw wordt gewikt en gewogen. Maar soms juist een razendsnelle flitsbeslissing, waarbij de intuïtie gevolgd wordt.

Keuzes maken kan voor neurodivergenten een grote uitdaging zijn, maar ook een verborgen kracht.

ADHD en ADD

Moeite om keuzes te maken:

Mensen met ADHD en ADD ervaren bij het maken van keuzes vaak een soort van ‘keuzeblokkade’. Door prikkels en afleiding kan het focussen op één beslissing moeilijk zijn. Dit kan leiden tot impulsieve keuzes; snel een beslissing nemen zonder alle gevolgen te overdenken. Of verlamming door teveel opties: het beslissen kan zodanig uitgesteld worden dat sommige opties niet langer meer mogelijk zijn.

Succes met keuzes maken:

AD(H)D’ers kunnen onder druk juist heel snel en intuïtief beslissen, vaak met verrassend positieve resultaten. Door een hyperfocus in het proces kunnen ze een helderheid ervaren die de keuze ook makkelijker maakt. Daarnaast zijn ze goed in creatieve en out-of-the-box keuzes maken die anderen niet zouden overwegen, doordat anderen minder opties zien dan de AD(H)D-ers.

Autisme

Moeite om keuzes te maken:

Voor mensen met autisme is keuzes maken vaak een rationeel proces. Ze nemen beslissingen door grondige analyse, met een voorkeur voor vaste patronen. Als er onbekende factoren spelen kan dit verlammend werken, omdat er niet genoeg informatie is om de keus te maken. Ook kan door het langere proces uitstelgedrag om de hoek komen en impulsievere keuzes kunnen moeilijk worden gemaakt, omdat de rationele onderbouwing mist.

Succes met keuzes maken:

Mensen met autisme maken vaak uitzonderlijk goed doordachte beslissingen, waarbij alle risico’s en consequenties zorgvuldig worden afgewogen. Hierdoor zijn ze goed in het maken van complexe keuzes.

Hoogbegaafdheid

Moeite om keuzes te maken:

Hoogbegaafden denken snel en diep na. Dit brengt uitdagingen met zich mee in het maken van keuzes: overanalyseren, perfectionisme en verlies van motivatie. Met overanalyseren wordt elk scenario's tot in de kleinste details uitgedacht, waardoor het nemen van een beslissing (erg) lang duurt. Perfectionisme brengt de angst om de 'verkeerde' keuze te maken met zich mee en kan verlammend werken door extra druk te zetten op het ook echt definitief nemen van de beslissing. Verlies van motivatie kan optreden, omdat het proces op zich al zo intensief was dat de uiteindelijke keuze bij het proces in het niet valt.

Succes met keuzes maken:

Hoogbegaafden hebben vaak een uitzonderlijk goed vermogen om complexe keuzes te maken. Ze kunnen verschillende scenario’s snel doordenken en onverwachte factoren meenemen in hun besluitvorming. Hierin combineren ze de vaardigheden van grondige analyse (autisme spectrum) en het creatieve out-of-the-box denken (AD(H)D).

Van Voor naar Achter, naar Links, naar Rechts

Wat lijkt als een proces van "van voor naar achter, naar links en naar rechts" en verlammend kan voelen, is wellicht wel een heel mooie en unieke manier van keuzes maken. Iedere stap geeft een ander inzicht en het combineren van verschillende inzichten tot een keuze. De paradox van keuzestress is dan ook dat - terwijl het soms meer moeite kost om tot een keuze te komen - neurodivergenten vaak de beste beslissers zijn!